A brand of Legrand

Luchtkwaliteit

Gemiddeld ademen we dagelijks bijna 15.000 liter lucht in. Het zal dus niet verbazen dat de kwaliteit van de ingeademde lucht van groot belang is voor de gezondheid. Maar hoe moet de luchtkwaliteit precies worden gedefinieerd en beoordeeld? Het is niet altijd even makkelijk om wijs te worden uit verontreinigende stoffen, pollen (stuifmeel) en fijnstof of om onderscheid aan te brengen tussen wat alleen hinderlijk is en wat een reëel gevaar voor de gezondheid vormt.

Wat wordt verstaan onder luchtkwaliteit?

  • Samenstelling van de lucht
De omgevingslucht bestaat uit 78% stikstof, 21% zuurstof en 1% andere gassen. Maar lucht bevat ook een groot aantal andere gasvormige en vaste stoffen in suspensie. Sommige daarvan komen voort uit natuurlijke processen (zoals afgifte van planten, bodemerosie, verspreiding van stuifmeelkorrels en vulkaanuitbarstingen), andere zijn het gevolg van menselijke activiteiten als industrie, vervoer, verwarming en landbouw. Deze chemische verbindingen zijn in wisselende hoeveelheden in de lucht aanwezig. Sommige zijn ongevaarlijk, maar andere vormen een gevaar voor de volksgezondheid en het milieu. Ze worden aangeduid met de term luchtvervuiling.
  • Primaire en secundaire verontreinigende stoffen
Verontreinigende stoffen in de lucht worden ingedeeld in twee typen: primaire verontreinigende stoffen, die direct in de atmosfeer worden uitgestoten, en secundaire verontreinigende stoffen, die het resultaat zijn van chemische reacties tussen precursoren van verontreinigende stoffen of met de omgeving. Dat geldt bijvoorbeeld voor ozon, dat het product is van een chemische reactie tussen stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen en zonlicht.
  • Wat zijn de voornaamste verontreinigende stoffen?
Verontreinigende stoffen die luchtvervuiling veroorzaken en in de gaten worden gehouden, zijn:

-Vluchtige organische stoffen (VOS): Hiertoe behoren het onschadelijke methaan en niet-methaanhoudende vluchtige organische stoffen (NMVOS). VOS worden uitgestoten bij verbrandingsprocessen (energieproductie, vervoer), maar ook bij verdamping van oplosmiddelen (vooral verf). Ze zijn verantwoordelijk voor het broeikaseffect en nemen deel aan chemische reacties waarbij ozon en fijnstof wordt gevormd.

-Fijnstof: Deze in de lucht gesuspendeerde deeltjes worden vooral voortgebracht door verwarmingsinstallaties, de industrie, het vervoer, maar ook door de bouw, openbare werken en steen- of zandgroeven. De samenstelling kan dus sterk variëren afhankelijk van de herkomst. Het gevaar van fijnstof hangt zowel samen met de samenstelling als met de korrelgrootte.

-Koolstofdioxide (CO2): Koolstofdioxide is een gas dat van nature in de lucht aanwezig is. Het komt onder meer vrij bij de ademhaling (zowel van mensen als van dieren en planten) en is op zich niet giftig. Toch is de uitstoot ervan door verwarming, vervoer en industrie in belangrijke mate verantwoordelijk voor het broeikaseffect. Daarom wordt ook de CO2-uitstoot nauwlettend gevolgd.

-Koolstofmonoxide (CO): Dit zeer giftige gas komt wordt gevormd bij een onvolledige verbranding (van steenkool, hout, stookolie of gas), hoofdzakelijk bij de verwarming van huishoudens en de industrie. Vooral binnen wordt er nauwlettend op toegezien dat dit gas niet aanwezig is, omdat het vergiftiging kan veroorzaken en potentieel dodelijk is.

-Stikstofoxiden en zwaveldioxide: Stikstofdioxide en stikstofmonoxide worden vooral uitgestoten door het wegverkeer, de industrie en de landbouw. Zwaveldioxide is een zwavelhoudend restproduct van verbrandingen. Het zijn precursoren van ozon, een milieu- en gezondheidsbedreigend gas.

-Een andere vervuilende factor die streng in de gaten wordt gehouden is de ammoniak die vrijkomt in de landbouw (organisch afvalproduct van veeteelt en stikstofhoudende kunstmest). Deze ammoniak is een precursor van fijnstof.

-Zware metalen: Deze komen voornamelijk vrij door industriële activiteiten en zijn aan strenge regelgeving onderworpen. Hiertoe behoren onder meer lood, kwik, arseen, cadmium en nikkel.

-Pesticiden: Pesticiden worden gebruikt als gewasbescherming en verspreiden zich in de lucht tijdens het sproeien, maar ook door verdamping vanaf planten of de grond. In de lucht versterken pesticiden de vervuilingspieken in de stad en verontreinigen ze de regen. Pesticiden zijn ook precursoren van secundaire verontreinigende stoffen zoals ozon.

Wat zijn de gezondheidsrisico's van een slechte luchtkwaliteit?

Luchtvervuiling heeft gevolgen voor het milieu, zoals versterking van het broeikaseffect, klimaatopwarming, verandering van ecosystemen en verzuring van biotopen. Sommige verontreinigende stoffen en fijnstof zijn ook in verschillende mate gevaarlijk voor de gezondheid, afhankelijk van de samenstelling, de concentratie en de gevoeligheid van de mensen die eraan worden blootgesteld. Sommige zijn boven een bepaald niveau giftig, andere, zoals formaldehyde en koolstofmonoxide, zijn al bij een geringe hoeveelheid gevaarlijk.
De vervuiling uit de lucht dringt het organisme binnen via de longen, waar de gasuitwisseling tussen het lichaam en de omgeving plaatsvindt. Afhankelijk van de deeltjesgrootte en het vermogen van die deeltjes om zich in het organisme op te hopen, heeft de verontreiniging verschillende effecten op onze gezondheid. De meest kwetsbare personen (kinderen, ouderen of mensen die al aan een ziekte lijden) zijn uiteraard nog gevoeliger voor luchtvervuiling.
De WHO (wereldgezondheidsorganisatie) heeft talrijke onderzoeken naar de gezondheidseffecten van verontreiniging uitgevoerd. De WHO schat het aantal sterfgevallen door luchtvervuiling wereldwijd op 7 miljoen.
PREV’AIR, een Franse organisatie voor voorspelling van de luchtkwaliteit, deelt de risico's van luchtvervuiling in volgens het effect dat ze hebben op 4 systemen van het menselijk lichaam: het zenuwstelsel, het ademhalingsstelsel, het hart-en-vaatstelsel en het hormoonstelsel.
  • Luchtvervuilingseffecten op het zenuwstelsel: Sommige verontreinigende stoffen kunnen de hersenen aantasten en de ziekte van Alzheimer veroorzaken.
  • Luchtvervuilingseffecten op het hart-en-vaatstelsel: Fijnstof en ultrafijnstof kunnen zeer diep in de longen doordringen en in het bloed terechtkomen. Wanneer ze zich in het bloed ophopen, kunnen verontreinigende stoffen hartritmestoornissen en bloedstolsels veroorzaken, en op de lange termijn leiden tot een verhoogd risico op een hartaanval, trombose of herseninfarct.
  • Luchtvervuilingseffecten op het ademhalingsstelsel: Een groot aantal verontreinigende stoffen als ozon en fijnstof dringt diep in de longen door en kan het ademhalingsvermogen aantasten, wat leidt tot astma en aandoeningen van het ademhalingsapparaat.
  • Luchtvervuilingseffecten op het hormoonstelsel: Tegenwoordig weten we dat bepaalde verontreinigende stoffen hormoonontregelende eigenschappen hebben en endocriene stoornissen kunnen veroorzaken.
Ontdek al onze producten

Hoe wordt de luchtkwaliteit gemeten?

Er zijn zijn specifieke meetinstrumenten om de uitstoot van verontreinigende stoffen te meten en de luchtvervuiling te beoordelen. Meestal worden de verontreinigende stoffen afzonderlijk gemeten om gemakkelijker de herkomst ervan te kunnen bepalen. Vervuilingssensoren maken gebruik van geavanceerde technologie, zoals laser, vlamionisatie en infraroodstralen.
Op plaatsen met veel verkeer of in de buurt van locaties die onder toezicht staan, worden meetstations met verschillende meetinstrumenten geplaatst. Er bestaat ook ander soort meetstation om ver van het uitstootgebied globale metingen te doen.

Hoe staat het met de kwaliteit van de binnenlucht?

Ook al wordt vervuiling meestal in verband gebracht met de buitenlucht in de stad, de kwaliteit van de binnenlucht baart eveneens zorgen, en dat geldt in het hele land. Vervuiling komt namelijk niet alleen van buiten. Ook in huis treedt vervuiling op in de vorm van fijnstof of VOS, die afkomstig zijn van bouwmaterialen, verf, onderhoudsproducten of de verbrandingsprocessen van verschillende verwarmingssystemen. Daar komt bij dat de bewoners koolstofdioxide uitademen die zich ophoopt als de ruimte onvoldoende wordt geventileerd.
Daarom is de binnenluchtkwaliteit van groot belang voor de volksgezondheid en is het belangrijk om de woonruimte goed te ventileren, handmatig of met een mechanisch ventilatiesysteem. Een goede ventilatie, in combinatie met regelmatig onderhoud van verwarmingstoestellen en milieuvriendelijke meubels en materialen, kan de concentratie potentieel gevaarlijke stoffen in huis beperken.
Want ook verontreiniging van de binnenlucht kan dodelijk zijn. De WHO schat het aantal doden door binnenluchtverontreiniging in woningen wereldwijd op 3,8 miljoen. Meestal zijn vervuilende brandstoffen en technologieën de oorzaak.

Toezicht op de luchtkwaliteit

Op mondiaal niveau heeft de WHO voor elke verontreinigende stof grenswaarden vastgesteld die niet mogen worden overschreden. Op Europees niveau voert de kaderrichtlijn inzake luchtkwaliteit wetgeving in die op deze gegevens van de WHO berust en centraliseert het Europees Milieuagentschap de gegevens die in elke lidstaat zijn verzameld.
In Nederland valt het toezicht op de luchtkwaliteit onder het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.
  • Informatie over de actuele luchtkwaliteit en het eventuele smogniveau wordt in Nederland gegeven op de gezamenlijke website van de diverse meetnetten en via Teletekst.
  • Ook geeft het RIVM via de eigen website van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit informatie over de actuele luchtkwaliteit.

Ontdek al onze producten

Slim Weerstation

Slimme Thermostaat

Slimme Binnencamera

Slimme Buitencamera