A brand of Legrand

Gevoelstemperatuur

Bij het meten van de buitentemperatuur gaat het vaak om twee verschillende waarden: de luchttemperatuur of werkelijke temperatuur, en de gevoelstemperatuur. De eerste waarde is een objectief gegeven, de tweede kan variëren afhankelijk van de weersomstandigheden (windsnelheid, luchtvochtigheid, zon) en het gestel van de waarnemende persoon. Hoe kunnen meteorologen een subjectieve en variabele waarde als het ervaren gevoel beoordelen? En waarom is het interessant om de temperatuurvoorspellingen met dat gegeven te verfijnen?

Wat is de gevoelstemperatuur?

Het traditionele weerbericht gaat uit van de temperatuur van de omgevingslucht. Die in graden uitgedrukte waarde wordt gemeten met behulp van een voeler of thermometer die zich op een beschutte plaats op 1,5 meter boven de grond bevindt. De gevoelstemperatuur daarentegen is een indicatie voor het gevoel van kou of warmte dat mensen werkelijk ervaren.

Het begrip gevoelstemperatuur heeft voor de Tweede Wereldoorlog in de Verenigde Staten vorm gekregen en is naderhand in de rest van de wereld en Nederland overgenomen om een idee te geven van de warmte of kou die het menselijk lichaam ervaart als het aan bepaalde omstandigheden wordt blootgesteld. De gevoelstemperatuur is weliswaar gebaseerd op de luchttemperatuur, maar kan daarvan flink afwijken, zowel in de hoogte als in de laagte.

Het gevoel van kou houdt namelijk niet alleen verband met de buitentemperatuur, maar ook met het verschil tussen de lichaamstemperatuur en de omgevingstemperatuur, waardoor er warmteoverdracht plaatsvindt. Ook andere factoren zijn van invloed op de gevoelstemperatuur. Zo kan de wind een belangrijke rol spelen, omdat die de warme luchtlaag rond de huid wegblaast en warmteverlies veroorzaakt. Het lichaam moet die natuurlijke isolatielaag dan weer herstellen, waardoor de lichaamstemperatuur daalt en het koudegevoel nog duidelijker merkbaar wordt. Die windfactor verklaart bijvoorbeeld waarom het kouder lijkt naarmate de windkracht hoger is.

Ook de luchtvochtigheid heeft invloed op de gevoelstemperatuur. Bij regen of een hoge luchtvochtigheid is de afkoeling van het lichaam door middel van transpiratie minder effectief. De overtollige warmte kan dan minder goed worden afgevoerd, waardoor de gevoelstemperatuur toeneemt. Ook zonnestraling op de huid moet bij de beoordeling van het warmtegevoel in aanmerking worden genomen.

Om een idee te geven van de werkelijk gevoelde temperatuur, moet de weersvoorspelling dus worden verfijnd met een aantal variabelen, zoals de windkracht en windsnelheid, de luchtvochtigheid en de zonnestraling. Toch is de door meteorologen aangegeven gevoelstemperatuur slechts een algemene indicatie. Elk lichaam ervaart de warmte of kou anders afhankelijk van de algemene gezondheidstoestand, de leeftijd en de lichaamsomvang. Ontdek al onze producten

Waarom de gevoelstemperatuur meten?

Met de gevoelstemperatuur kunnen de temperatuurwaarden in het weerbericht worden genuanceerd. Mensen kunnen dan zo nodig voorzorgsmaatregelen nemen. Personen die buiten werken, sporten of recreëren kunnen dan hun uitrusting, kleding of watervoorraad op de aangekondigde temperatuur afstemmen.

Maar ook op andere vlakken kan deze gevoelsindicatie van belang zijn. Het is geen toeval dat deze indicator in het weerbericht wordt vermeld bij extreme warmte of kou, wanneer het gevaarlijk kan zijn om lang buiten te blijven. Ook voor het nemen van noodmaatregelen voor daklozen bij koud weer is het een nuttig gegeven, net als bij een hittegolf, om per regio in te kunnen schatten of men extra moet opletten.

Hoewel de gevoelstemperatuur niet door alle meteorologen wordt erkend, is het dus toch een belangrijke aanwijzing voor de temperatuur waaraan mensen worden blootgesteld. Als de thermometer een luchttemperatuur van -10 graden aanwijst is de kou nog draaglijk, maar als daarbij de windsnelheid 30 km/h bedraagt kan de gevoelstemperatuur tot -20 dalen en een risico op onderkoeling of bevriezing inhouden. Daarom moet de thermometertemperatuur worden gewogen om te bepalen welke temperatuur werkelijk door het organisme wordt ervaren.

Dat is des te belangrijker in streken met extreme weersomstandigheden, zoals landen in het noorden. Ook in Frankrijk kan het een nuttig gegeven zijn bij strenge kou of bij extreme hitte, wanneer kwetsbare personen of personen die veel aan het weer worden blootgesteld risico lopen.

Hoe wordt de gevoelstemperatuur gemeten?

Er is geen algemene methode om de gevoelstemperatuur te bepalen. Vanzelfsprekend wordt uitgegaan van de luchttemperatuur die onder gecontroleerde omstandigheden met een thermometer is gemeten. Deze temperatuur wordt vervolgens aangepast met behulp van de geschatte windsnelheid, het risico op windvlagen, de luchtvochtigheid en de verwachte zonnestraling.

Er zijn tabellen die de gevoelstemperatuur aangeven in relatie tot de luchttemperatuur in graden en de windsnelheid in km/h. Dit cijfer is een eenheidsloos getal, hoewel het mondeling vaak ten onrechte in graden wordt uitgedrukt. De verwarring is begrijpelijk omdat het cijfer een gevoel op de huid uitdrukt dat vergelijkbaar is met het gevoel dat een luchttemperatuur van dezelfde waarde teweegbrengt. Met andere woorden, als de gevoelstemperatuur -10 is, heeft dat een vergelijkbaar effect op het menselijk lichaam als een luchttemperatuur van -10 graden.

De meteorologen van de WMO, de Wereld Meteorologische Organisatie, werken aan een andere indicator die het menselijk gevoel nauwkeuriger uitdrukt, de “Universal Thermal Climate Index”, die de warmteuitwisseling tussen de lucht en het menselijk lichaam in aanmerking neemt.

De meeste weerstations geven naast de buitentemperatuur, de luchtvochtigheid en verschillende andere omgevingsfactoren zoals de windsnelheid, neerslag en luchtkwaliteit, ook de gevoelstemperatuur aan. Het is een uitstekende manier om in één oogopslag een idee te krijgen van de weersomstandigheden en de kleding, uitrusting of activiteiten daar op aan te passen.

Ontdek al onze producten

Slim Weerstation

Slimme Thermostaat

Slimme Binnencamera

Slimme Buitencamera